W jaki sposób przeprowadzić upadłość konsumencką małżonków? Czy jest to możliwe?

Niestety w obecnie obowiązującym systemie prawnym nie jest możliwe złożenie jednego wniosku o upadłość przed obydwu małżonków i jedną z najbardziej postulowanych zmian w ustawie prawie upadłościowe i naprawcze jest wprowadzenie wspólnej upadłości konsumenckiej małżonków. Jest to niezwykle zasadne z uwagi na fakt, iż większość małżeństw prowadzi wspólny domowy budżet i wspólnie zaciąga zobowiązania. Fakt, że jeden z małżonków przeprowadzi upadłość konsumencką i część zobowiązań zostanie umorzona nie wpływa na zakres odpowiedzialności drugiego, wobec czego koniecznym jest ogłoszenie upadłości również co do drugiego małżonka, który wspólnie zaciągał zobowiązania. Zgodnie z treścią art. 124 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, o której mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn.zm.). W sytuacji, kiedy małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości – co sprawia, iż jego podział jest niemożliwy. Majątek wspólny wchodzi do masy upadłości w takim stanie, w jakim się znajduje w dacie wydania przez sąd postanowienia w przedmiocie ogłoszenia upadłości.

Małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu komisarzowi.
W oparciu o art. 219 k.p.c. w zw. z art. 35 p.u.n. Małżonkowie mogą wnosić o możliwość wspólnego rozpoznania sprawy, jednakże dotyczy to jedynie postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Następnie po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej postępowanie będzie prowadzone osobno dla każdego z małżonków. Z tego powodu zostają wydane odrębne postanowienia w przedmiocie powołania syndyka, następnie są sporządzane odrębne opisy i oszacowania, listy wierzytelności i plany podziału. W chwili obecnej sądy z uwagi na brak odpowiednich narządzi prawnych kierują się racjonalnym rozumowaniem wyznaczając dla każdego z małżonków syndyka i sędziego-komisarza w tej samej osobie, prowadząc równoległą likwidację mas upadłości oraz odpowiednio dostosowując plany spłat.

Warto również zaakcentować, że jeżeli małżonkowie zaciągnęli długi wspólnie, to umorzenie zobowiązań wobec upadłego i jego „oddłużenie” nie wpłynie na zakres odpowiedzialności drugiego małżonka, wobec czego małżonek, który nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości nie odniesie korzyści z oddłużenia współmałżonka.

Zgoła odmiennie wygląda sytuacja, gdy tylko wobec jednego z małżonków jest prowadzone postępowanie upadłościowe, a drugi drugi małżonek nie pozostaje współdłużnikiem, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Wówczas małżonek nie będący dłużnikiem winien zgłosić swoją wierzytelność z tytułu udziału w majątku wspólnym, która będzie zaliczona do kategorii drugiej zaspokojenia wierzycieli.